diaxoristiko2

DIAHORISTIKO

farmakeia

DIAHORISTIKO

O KAIROS

Το μαθητικό τετράδιο του Νικηφόρου Βρεττάκου
       

Τη δεκαετία του '20 ένα τετράδιο αποτελούσε οικογενειακό "θησαυρό". Όπως το μαθητικό τετράδιο του Νικηφόρου Βρεττάκου, όταν πήγαινε στις πρώτες τάξεις του Γυμνασίου το 1925-1926. Στο τετράδιο αυτό σχεδίαζαν και δοκίμαζαν να γράψουν ο ίδιος, τα αδέλφια του και τα ξαδέλφια. Κοιτάζοντάς το σήμερα, παίρνει τη μορφή ενός λογοτεχνικού ντοκουμέντου. "Στις σελίδες του, μαζί με μαθηματικές πράξεις, ασκήσεις καλλιγραφίας και σχέδια, σώζονται τα πρώτα ποιήματα του Βρεττάκου, γραμμένα με μελάνι. Έναν αριθμό από αυτά δοκίμασε να τα ξαναγράψει με μολύβι σε κατοπινότερα χρόνια" μας λέει ο Γιώργος Ανδρειωμένος, ο οποίος αλίευσε το μαθητικό τετράδιο από το αρχείο του ποιητή που φυλάσσεται στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη της Σπάρτης.
    •    
    •    Ο έφηβος Βρεττάκος δείχνει να συνομιλεί με την εποχή του, ακόμα και με τα ιδεολογικά της προτάγματα και τις λογοτεχνικές της πρωτοπορίες, όσο κι αν γίνεται φανερή η επίδραση που ασκεί πάνω του η προγενέστερη λογοτεχνική παράδοση, όπως δείχνουν τα ποιήματά του και αναδεικνύει στην εισαγωγή του το βιβλίο του Γ. Ανδρειωμένου
Αρωγός στην εξερεύνηση του γνωστού φιλολόγου ήταν ο γιος του Νικηφόρου, Κώστας Βρεττάκος, ο οποίος υπέδειξε το υλικό και παρότρυνε την ανάδειξή του. Τα ποιήματα μεταγράφηκαν, υπομνηματίστηκαν και συνοδεύτηκαν από πλούσιο φωτογραφικό παράρτημα, εκτεταμένη εισαγωγή και σχολιασμό τους. Κάπως έτσι βρέθηκε στα ράφια των βιβλιοπωλείων η μελέτη του Γιώργου Ανδρειωμένου "Ανιχνεύοντας τον πρώιμο Βρεττάκο (Με αφορμή ένα μαθητικό του τετράδιο)", που κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό από τις εκδόσεις Ποταμός.
"Το υλικό που είχα στα χέρια μου φανέρωνε ένα πηγαίο ταλέντο ηλικίας 13-14 χρόνων και προοιωνιζόταν τη λαμπρή συνέχεια που θα είχε στα γράμματα ο έφηβος τότε δημιουργός. Ωστόσο, για να δοθεί πληρέστερα η εικόνα των πρώτων του ποιητικών βημάτων, δοκίμασα παράλληλα να συγκεντρώσω όσα ποιήματα δημοσίευσε ο Βρεττάκος την ίδια εποχή είτε σε έντυπα της ιδιαίτερης πατρίδας του είτε στην πρώτη του ποιητική συλλογή, που τυπώθηκε στην Αθήνα το 1927".
Στα 17 του χρόνια ο Νικηφόρος Βρεττάκος κυκλοφορούσε το "Κάτω από σκιές και φώτα" επιχειρώντας να κινηθεί μεταξύ της παραδοσιακής φόρμας, την οποία άλλωστε χρησιμοποιούσε στα μαθητικά του πρωτόλεια, και της μοντέρνας γραφής που αναδυόταν στα ελληνικά γράμματα τα χρόνια εκείνα και ακολούθησε ο ίδιος στη συνέχεια. Πώς έγραφε όμως ένας μαθητής, τι από τη ζωή και την ψυχή του εφήβου ακουμπούσε η πένα του Βρεττάκου στο μαθητικό τετράδιο; "Κυρίως την οδύνη που βίωνε τα δύσκολα εκείνα χρόνια που η Ελλάδα προσπαθούσε να ορθοποδήσει μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή. Οι δυσκολίες για τον έφηβο Βρεττάκο μεγάλωναν λόγω της μεγάλης ένδειας της οικογένειάς του και του πολύ κλειστού περίγυρου της επαρχίας όπου ζούσε".
Οι δύσκολες αυτές συνθήκες όμως δεν εμπόδισαν τον μαθητή Νικηφόρο να γράψει ποίηση, με εξαιρετική για την ηλικία του ωριμότητα και δεξιοτεχνία, που καλύπτει τις βασικότερες συνιστώσες της μετέπειτα ποιητικής του, όπως η κοινωνική ευαισθησία, η λατρεία της φύσης, η αγάπη για τον άνθρωπο, ο φιλοσοφικός στοχασμός, ακόμα και η πολιτική τοποθέτηση. "Διαβάζοντας το πρώτο δημοσιευμένο ποίημα του Βρεττάκου, το οποίο συνέθεσε πιο μικρός από την εποχή του τετραδίου, στα 12 χρόνια του, εκπλήσσεται κανείς όχι μόνο από τη στιχουργική του δεινότητα, αλλά και από την ιδεολογική συγκρότηση που διέθετε όντας κατ' ουσίαν παιδί. Πιστεύω άλλωστε ότι αυτό παρατηρείται και σε αρκετά ποιήματα του μαθητικού τετραδίου, ορισμένα εκ των οποίων θα ήταν αρκετά για να του εξασφαλίσουν θέση σε μια ανθολογία νεοελληνικής ποίησης του 20ού αιώνα. Ακούγεται απίστευτο. Όταν μάλιστα πρωτοπαρουσίασα το συναφές υλικό σε επιστημονικό συνέδριο στη Θεσσαλονίκη, ορισμένοι συνάδελφοι από το ακροατήριο πίστεψαν πως πρόκειται για ένα είδος φιλολογικής απάτης. Όχι, πιστέψτε με, δεν είναι. Ο γραφικός χαρακτήρας και τα πάμπολλα ορθογραφικά λάθη πιστοποιούν ότι οι στίχοι ανήκουν στον μαθητή Βρεττάκο, ο οποίος άλλωστε χρονολόγησε πολλά χρόνια αργότερα το τετράδιο αυτό, πιστοποιώντας ότι πρόκειται για πνευματικό του έργο. Τώρα, που στο τυπωμένο βιβλίο παρατίθενται οι φωτογραφίες πολλών σελίδων από το τετράδιο, ο αναγνώστης έχει την ευκαιρία να πάρει στην κυριολεξία την πρώτη γεύση από το ποιητικό σύμπαν του Βρεττάκου".
Κάπως έτσι γεννιέται ο ποιητής. Στις ρίγες του τετραδίου που θα χρησιμοποιούσε για δύο ολόκληρα χρόνια, έγραφε αξιοθαύμαστους στίχους για τον θάνατο του μικρού του αδελφού, για την πάλη του Διγενή με τον Χάρο, για την ελευθερία αλλά και για τον άδικο χαμό νέων ανθρώπων που η παράνοια των ηγετών οδηγούσαν στον πόλεμο και στην καταστροφή. Ο έφηβος Βρεττάκος δείχνει να συνομιλεί με την εποχή του, ακόμα και με τα ιδεολογικά της προτάγματα και τις λογοτεχνικές της πρωτοπορίες, όσο κι αν γίνεται φανερή η επίδραση που ασκεί πάνω του η προγενέστερη λογοτεχνική παράδοση, όπως δείχνουν τα ποιήματά του και αναδεικνύει στην εισαγωγή του το βιβλίο του Γ. Ανδρειωμένου.
Αυτό το τετράδιο, αν μη τι άλλο, φαίνεται να αποδομεί το δίλημμα "γεννιέται ή γίνεται ο ποιητής;". Ο Νικηφόρος στα 13 του χρόνια φαίνεται πως ήταν έτοιμος από καιρό. Στηρίχτηκε στο πηγαίο ταλέντο του, συνομίλησε με την εποχή του, εξέλιξε την τέχνη και έγινε ο Νικηφόρος Βρεττάκος.
ΠΟΛΥ ΚΡΗΜΝΙΩΤΗ
Πηγή:  http://www.avgi.gr

 

  • Δευτέρα
    24 Σεπτεμβρίου

    Παναγίας Μυρτιδιωτίσσης, Θέκλης μεγαλομάρτυρος